De Polder op de schop!             

Is de Polder nog niet mooi genoeg? In het project Boeren voor Natuur is afgesproken dat 10% van het land van Hoeve Biesland uit natuurelementen moet bestaan. Het totale oppervlakte beslaat ca 100 hectare dus zo’n 10 hectare wordt ‘natuur’. Een deel daarvan is reeds ingevuld. Wat houdt deze ‘natuur’ eigenlijk in? Het is geen grasland voor de koeien, Je kunt eerder  denken aan natuurvriendelijke oevers, bosjes, poelen, helofytenfilters en een slikgebied zoals de ‘plas-dras’-hoek in de Bieslandse Bovenpolder.

Om deze nieuwe natuurelementen te realiseren zullen er dus in het najaar en misschien het begin van de winter flink wat graaf-, en grondverzetmachines in het weiland te zien zijn. Dit houdt in dat ‘onze’ nu nog groene polder een tijdlang op veel plekken zwart van de modder zal zijn. Ook heeft de ontwikkeling van nieuwe planten op die plekken tijd nodig. In het voorjaar hopen we dan ook snel weer te kunnen genieten van groen, groen en nog eens groen!

Vanuit de werkgroep Inrichting hebben de Vrienden van Biesland ook meegedacht met de herinrichting van de polder en als klankbord gefungeerd voor de familie Duijndam. Wij vertegenwoordigen immers ‘de maatschappij’ in deze plannen. Vooral de aanleg van een wandelpad is voor ons een moeilijk item. Wij zijn dan ook richting Raad van Advies, Dienst Landelijk Gebied en Hoeve Biesland met de visie naar buiten getreden deze vooral niet aan te leggen dan wel deze in de zoom van het aangrenzende fietspad (het Virulypad) aan te leggen.

Meer weten wat er te gebeuren staat?

Indien je het hele verhaal wilt lezen kun je terecht op de site van Boeren voor Natuur daar kun je het 35 pagina tellende rapport, gemaakt door DLG (Dienst Landelijke Gebied) downloaden als PDF.

Hieronder een artikel over de stand van de werkzaamheden en een samenvatting van de belangrijkste elementen die in de Benedenpolder worden aangelegd:

Herinrichting is een feit
door Paul Visée –  lid werkgroep communicatie
In een laatste nieuwsbrief (link) hebben we toegelicht hoe de herinrichting eruit zou komen te zien en wat er allemaal voor moest gebeuren. Maar dan gaat de schop daadwerkelijk de grond in en hoe is dat verlopen? Na de Bieslanddagen is aannemer Oosthoek begonnen met de klus. Het bleef lange tijd droog  en begin december werden de werkzaamheden afgerond. Er is flink doorgewerkt en de schade aan het land van de Duijndammen is beperkt gebleven.

In de Bovenpolder zijn een aantal natuurvriendelijke oevers aangelegd, de vrijgekomen grond is over het tarweland verwerkt en de Triticale is ingezaaid. Het nieuwe gewas staat al boven het maaiveld. Wel moest er op het nieuwe tarweland eerst een onderbemaling worden aangelegd om de plaatselijke grondwaterstand te verlagen. Hiervoor werden twee pompputten door Jan Duijndam geplaatst waarop de drainage kan lozen.

In de Benedenpolder, waar de boerderij staat, werd het waterpeil tijdelijk verlaagd om oevers in het droge land te kunnen graven. Er is achteruitwerkend gegraven om schade aan de grasmat zo klein mogelijk te houden. Er is  6050 meter talud (schuine waterkant) met natuurvriendelijke oever en 4350 meter talud met slikstrook (vlak gedeelte watergang net onder water) vergraven. Ook is er een poel, niet verbonden met vishoudende sloten, in het land aangelegd en zijn er 6 visoverwinteringsplaatsen (diepe plekken in watergangen) gegraven. Dit alles met behoud van zoveel mogelijk bestaande oevervegetatie. Ook zijn er op een aantal plaatsen helofyten (waterzuiverende biezenvelden) in waterlopen aangelegd.

Het hek langs de oprijlaan naar de boerderij is verdwenen, ter plekke is een flinke waterloop aangelegd, zeker geschikt in de winter voor de Bieslandse Kortebaan wedstrijden!

Er is dan ook zo'n 30.000 m3 grond verzet !!, voorwaar geen peuleschil. Daar waar gewerkt is ziet het er nu nog zwart en kaal uit, het komend voorjaar moet er her en der met een streekgebonden graszaadmengsel worden ingezaaid. Voorjaarsbuitje erover, groeien en bloeien maar!

Nieuw gras?
Hoe moet dat nu met al die zwarte plekken in het land. Instrooien of een paar grasmatjes kopen bij de Intratuin? Nee hoor, daar komt meer bij kijken. Deze worden ingezaaid met een streekeigengrassoort met kruiden. De Animal Science Groep heeft in de werkgroep Bioveem de gras- en kruidensoorten in de polder van Biesland gemonitord. Deze informatie is in het project Boeren voor Natuur overgenomen. Daardoor is het bekend welke grassen en kruiden er groeien in de polder en hoe deze zich hebben ontwikkeld de afgelopen 6/7 jaar. Dienst Landelijk Gebied; de partij die de uitvoering van de herinrichting begeleidt heeft dezelfde soort grassen en zaden via een gespecialiseerd zaadbedrijf aangeschaft en dat wordt ingezaaid. Zo wordt de kwaliteit van de gras- en kruidensoorten ook na de herinrichting gewaarborgd en staat er voor de koeien weer eerste klas voer op het menu van 2010!

Wintertarwe
door Paul Visée –  lid werkgroep communicatie
Om de kwaliteit van het melkvee op peil te houden is er jaarlijks ter bijvoedering een hoeveelheid krachtvoer nodig. Hiervoor is triticale of wintertarwe een geschikt voer. Triticale is een kruising van rogge en tarwe, dit graan wordt zomers geoogst, ingekuild en in de winter gedoseerd aan de koeien gevoerd.

Op 19 oktober 2009 is in de Bovenpolder circa 8 hectare triticale ingezaaid,  Triticale heeft, afhankelijk van de soort, geen hinder van vorst of sneeuw, de groei staat 's winters stil en gaat in het voorjaar verder. De 8 hectare in de Bovenpolder voorziet met de huidige veestapel voor een gedeelte in de behoefte, totaal is er eigenlijk 18 hectare nodig. Ook heeft de boer met vruchtwisseling te maken, je kan geen jaren achtereen tarwe op het zelfde stuk land inzaaien, dit moet om de twee jaar worden afgewisseld met bijvoorbeeld luzerne of grasklaver. De grasmat is niet kapot gefreesd maar met een speciale spitmachine licht omgezet en ingezaaid, dit om de vruchtbare zwarte grond zoveel mogelijk bovenin te houden. In het voorjaar worden de  ingezaaide stukken van “rotte mist” (gerijpte mest) voorzien om de groei te bevorderen, aan het eind van de maand juli 2010 wordt dit geoogst.

• Natuurvriendelijke oevers
In het nieuwe ontwerp liggen en komen langs verschillende watergangen natuurvriendelijke oevers. Deze oevers zijn belangrijk voor het verbeteren van het aquatische ecosysteem, maar ook als foerageergebied voor diverse vogels. De natuurvriendelijke oevers liggen en komen langs diverse hoofdwatergangen en polderwatergangen en worden ongeveer vier tot maximaal zes meter breed. Dit in verband met het beheer met slootmachines. Niet alle oevers krijgen hetzelfde profiel; door te variëren met plasbermen en terrasoevers worden allerlei biotopen gerealiseerd. Hierdoor kan een grotere diversiteit aan planten en dieren, met name vogels, een plek vinden in de polder.

Door het flexibele peilbeheer varieert de waterstand in het gebied, terrasoevers kunnen hierdoor bij een lage waterstand droogvallen. De plasbermen staan ook bij de laagste waterstand nog 10cm onder water.

• Helofytenfilters

In het gebied zijn al diverse helofytenfilters aangelegd en er komen nog enkele bij. De in de helofytenfilters groeiende moerasplanten nemen veel voedingsstoffen op uit het water. Hierdoor wordt de waterkwaliteit verbeterd. In de Bovenpolder liggen twee biezenvelden, die functioneren als helofytenfilter. Bij de inlaat in de Benedenpolder wordt een plasdraszone aangelegd, die zal functioneren als een helofytenfilter. Verder wordt nog een riet/biezensloot aangelegd in het noordelijk deel van de Benedenpolder.

• Visoverwinteringsplaatsen

In de Benedenpolder worden enkele visoverwinteringsplaatsen gemaakt. Dit zijn diepe plekken in een watergang waarin het onderste gedeelte van het water niet bevriest, zodat vissen daarin de winter door kunnen komen. Het gaat dan om de sloten met weinig stroming, zodat de visoverwinteringsplaatsen niet onmiddellijk dichtslibben. Deze plaatsen zullen ongeveer 25m2 groot zijn, met een diepte van 1,5m. Om de overwinteringsplaats te vergroten worden ook de hoekpunten van de aangrenzende percelen deels afgegraven, waardoor kleine plasbermen ontstaan.

• Poelen

In de Bovenpolder is al een poel aanwezig. In de Benedenpolder wordt ook nog een poel aangelegd. Deze poelen liggen geïsoleerd of staan in verbinding met een sloot die niet passeerbaar is voor vis. De poelen zijn daardoor geschikt voor amfibieën en insecten. De oppervlakte van de poel is minimaal 300 á 400m2.

Het talud (hellingshoek) van een poel is bij voorkeur 1 : 3 of minder. Bij ruimtegebrek of lage grondwaterstanden mag het talud aan de zuidzijde maximaal 1 : 1 zijn en aan de noordzijde maximaal 1 : 2. De poel zal dan echter niet voor alle soorten geschikt zijn. Warmteminnende soorten treft men alleen aan in ondiepe poelen met een flauw talud. De noordelijke oever wordt door de zon beschenen en is daarom het belangrijkst.

• Slikkengebied

In de Bovenpolder zijn inmiddels een groot en een klein slikkengebied aanwezig. Vogels gebruiken dit gebied als belangrijke plek om te foerageren. In het zuidelijk gedeelte van de Benedenpolder worden ook slikkengebieden gemaakt. Met name in de lager gelegen delen worden deze aangelegd. Daardoor wordt de in het midden liggende kreekrug nog extra geaccentueerd. De gebieden bestaan uit slikken die geleidelijk overgaan in nat schraalgrasland. Het nat schraal grasland ligt in de winter maximaal 20 cm boven het waterpeil, waardoor een groot gedeelte van het gebied onder water staat. In het voorjaar en de zomer zakt het waterpeil geleidelijk, waardoor de slikgebieden langzaamaan droogvallen. Deze peilbeweging is erg belangrijk voor de slikgebieden, als dit natuurlijk peilverloop niet kan worden

gerealiseerd functioneren de slikgebieden niet.

• Bosjes en begroeiing

In de Bovenpolder zijn twee bosjes en een moerasbosje rondom een plasje aanwezig. Deze bosjes hebben een belangrijke functie als schuil- en nestelplaats voor diverse dieren. In de Benedenpolder zitten veel weidevogels. Daarom is het de bedoeling de polder zo open mogelijk te houden. Er worden daarom ook geen bosjes aangelegd in deze polder; wel wordt aan de rand van de polder een overhoekje gecreëerd met wat hogere begroeiing, waarmee ook schuilmogelijkheden worden gemaakt voor kleine dieren, zoals knaagdiertjes en insecten. Voor dit

overhoekje worden geen inrichtingsmaatregelen uitgevoerd.

• Wandelpad

Het is de bedoeling dat recreanten de polder kunnen gaan beleven, door er

niet alleen van een afstand naar te kunnen kijken, maar er ook in te kunnen gaan

wandelen. Het wandelpad door de polder is een onderdeel van de huidige en

toekomstige recreatieve ontsluiting van het Bieslandse Bos. Het

krekengebied wordt hierdoor in de toekomst verbonden met het

noordelijk deel van het Bieslandse Bos, o.a. via de percelen waar de

manege zich nu bevindt. Voorlopig is het een verbinding tussen het

Virullypad en de toegangsweg naar de boerderij. Ter plekke van de Molensloot zal een eenvoudige voetgangersbrug worden gerealiseerd.

Het is niet de bedoeling dat de recreanten voor verstoring zorgen, waardoor de weidevogels negatief beïnvloed worden. Daarom kan het wandelpad en de brug tijdens het broedseizoen worden afgesloten. Voor de aanleg van het wandelpad zal, naast een brug, ook een hekje en een vijftal dammen met duikers worden aangelegd.

• Beplanting en afscheiding

Het is de wens om de boerderij van Jan Duijndam in het landschap in te passen, door aanplant van cultuurhistorische beplanting. Voorbeelden van cultuurhistorische soorten zijn onder andere Linde, Els, Es, Hazelaar, Veldesdoorn en Lijsterbes.

Ook is het de wens om de hooibalen, die achter de boerderij liggen, uit het zicht te houden.

Daarbij kan gekozen worden voor beplanting, maar gezien het negatieve effect daarvan op de weidevogels (roofvogels kunnen de beplanting gebruiken als uitzichtpost en de uitstraling van dit boselement maakt het weidevogelgebied kleiner), heeft het de voorkeur om bijvoorbeeld een grondlichaam aan te leggen voor dit doel.

• Overige grondwerkzaamheden

Langs de toegangsweg van de boerderij van Jan Duijndam wordt een sloot gegraven, ter vervanging van het huidige hekwerk. Dit hekwerk zal worden verwijderd en afgevoerd. Langs deze nieuwe sloot komt ook een natuurvriendelijke oever.  

• Recreatieve voorzieningen buiten het plangebied

In eerste instantie worden nog geen recreatieve voorzieningen aangelegd. Een voorziening als bijvoorbeeld een vogelkijkhut kan beter worden geplaatst, wanneer duidelijkheid is waar vogels daadwerkelijk goed te zien zijn. Op die manier wordt er voor gezorgd dat geen kosten worden gemaakt voor het plaatsen van een dergelijke voorziening, terwijl deze dan (mogelijk) niet functioneel is.

Een andere voorziening die wordt gerealiseerd is een wandelpad in het noorden van het plangebied langs de bosrand. Vanaf dit wandelpad (halfverharding) is er een mooi uitzicht over de polder. Waar het wandelpad het water kruist zal een vlonder worden aangelegd. Deze plannen worden in opdracht van Staatsbosbeheer via het project Boeren voor Natuur uitgevoerd, in samenhang met de riet/biezensloot.